Wykorzystaj pot─Ög─Ö natury do zwi─Ökszenia wydajno┼Ťci u loch

Odpowiednia poda┼╝ paszy u loch podczas okresu laktacji jest fundamentem do utrzymania wysokiej produkcji mleka i wydajno┼Ťci miotu. Jednak┼╝e w wielu gospodarstwach spo┼╝ycie paszy przez lochy jest zbyt ma┼ée, aby pokry─ç potrzeby...

Autor: Sandra Chamusco, Species Leader Swine, Delacon

Odpowiednia poda┼╝ paszy u loch podczas okresu laktacji jest fundamentem do utrzymania wysokiej produkcji mleka i wydajno┼Ťci miotu. Jednak┼╝e w wielu gospodarstwach spo┼╝ycie paszy przez lochy jest zbyt ma┼ée, aby pokry─ç potrzeby metaboliczne produkcji mleka. W wyniku tego lochy trac─ů mas─Ö cia┼éa, zmniejsza si─Ö ilo┼Ť─ç i jako┼Ť─ç mleka, a prawid┼éowy rozw├│j prosi─ůt jest zaburzony. U nowoczesnych ras ┼Ťwi┼ä im s─ů szczuplejsze ÔÇô z obni┼╝onymi rezerwami t┼éuszczu ÔÇô spadek masy cia┼éa mo┼╝e by─ç r├│wny spadkom masy mi─Ö┼Ťniowej. Laktacja to ci─Ö┼╝ki okres dla loch, nast─Öpuje w nim katabolizm (rozpad). Zatem priorytetem dla zdrowia metabolicznego po odsadzeniu b─Ödzie regeneracja. Zbyt du┼╝e wyczerpanie organizmu mo┼╝e zaburzy─ç aktywno┼Ť─ç reprodukcyjn─ů i ca┼éy kolejny cykl rozrodczy. Bezpo┼Ťrednie rozpocz─Öcie rui po odsadzeniu mo┼╝e skutkowa─ç wzrostem niep┼éodno┼Ťci, zmniejszonym rozmiarem i jednorodno┼Ťci─ů miotu. Warto stosowa─ç strategie wspieraj─ůce pobranie paszy, a jedn─ů z najskuteczniejszych jest stosowanie fitogenicznych dodatk├│w paszowych w ┼╝ywieniu loch.

W obecnych czasach przy prawid┼éowym zarz─ůdzaniu i pe┼énym wsparciu ┼╝ywieniowym lochy maj─ů odpowiednie warunki, aby osi─ůgn─ů─ç produkcj─Ö wynosz─ůc─ů 30 odsadzonych prosi─ůt rocznie. Jednak nie wszystkie gospodarstwa s─ů w stanie wykorzysta─ç pe┼ény potencja┼é produkcyjny zwierz─ůt. Czynnikami ograniczaj─ůcymi w takich przypadkach s─ů: projekt gospodarstwa, warunki ┼Ťrodowiskowe, problemy zdrowotne, dobrostan zwierz─ůt, ilo┼Ť─ç i warto┼Ť─ç od┼╝ywcza paszy, jako┼Ť─ç ludzkiej pracy itd.

Poprzednia laktacja wp┼éywa na wysoko┼Ť─ç wska┼║nika owulacji

Wydajno┼Ť─ç reprodukcyjna loch zale┼╝y od od┼╝ywiania i zmian w masie cia┼éa podczas poprzedniej laktacji. Niskie pobranie paszy prowadzi do niskich poziom├│w insuliny kr─ů┼╝─ůcej we krwi, a to z kolei hamuje po┼Ťrednie i bezpo┼Ťrednie funkcje jajnika.

Odpowiednia poda┼╝ paszy laktacyjnej b─Ödzie skutkowa┼éa wy┼╝szym poziomem insuliny w osoczu, kt├│ra to zwi─Öksza produkcj─Ö IGF-1 oraz ilo┼Ť─ç miejsc receptor├│w LH w jajniku. Zwi─Ökszona jest r├│wnie┼╝ aktywacja p─Öcherzyk├│w przedowulacyjnych promuj─ůc ich r├│wnomierny wzrost i dojrzewanie. Skutkiem jest lepsza jako┼Ť─ç oocysty i wy┼╝szy wsp├│┼éczynnik owulacji, a tak┼╝e zwi─Ökszona ┼╝ywotno┼Ť─ç zarodka i udana implantacja. Celem jest umo┼╝liwienie urodzenia wi─Ökszego i jednorodnego miotu przez loch─Ö.

Zoptymalizowana dieta loch oznacza wi─Öksz─ů wydajno┼Ť─ç miotu

Udana inseminacja i ci─ů┼╝a rozpoczyna nowy cykl reprodukcyjny lochy. Nast─Öpuje on po okresie, w kt├│rym rezerwy energetyczne organizmu zosta┼éy uszczuplone (laktacji). Aby ci─ů┼╝a przebiega┼éa bez problem├│w: zarodek, p┼é├│d i gruczo┼éy mleczne rozwija┼éy si─Ö prawid┼éowo, utracona wcze┼Ťniej masa cia┼éa musi zosta─ç odbudowana. Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e m┼éoda locha staje si─Ö doros┼éa dopiero w 3. cyklu, zatem do tego czasu musi zaspokaja─ç dodatkowo swoje potrzeby metaboliczne podczas ci─ů┼╝y. Wyst─Öpuje u nich zazwyczaj niskie spo┼╝ycie paszy i do┼Ť─ç du┼╝e spadki masy cia┼éa podczas laktacji, szczeg├│lnie tej pierwszej. Wspieranie spo┼╝ycia paszy w tym okresie i poprawa kondycji organizmu do nast─Öpnej ci─ů┼╝y s─ů niezb─Ödne dla d┼éugowieczno┼Ťci stada m┼éodych loch i osi─ůgni─Öcia ich pe┼énego potencja┼éu produkcyjnego, przynosz─ůc tym samym zysk dla gospodarstwa.

Wi─Öksza masa urodzeniowa prosi─ůt nie oznacza ich lepszej wydajno┼Ťci. W badaniu Quiniou i in. (2002) na podstawie 12 041 prosi─ůt, wykazano, ┼╝e genetyczna poprawa p┼éodno┼Ťci u loch (lub wi─Öksza liczba prosi─ůt na miot) zbieg┼éa si─Ö z mniejsz─ů indywidualn─ů mas─ů urodzeniow─ů. Prowadzi to do mniejszej jednorodno┼Ťci i ┼╝ywotno┼Ťci miot├│w. Podsumowuj─ůc, autorzy wykazali nast─Öpuj─ůce konsekwencje w zwi─ůzku ze zmianami masy urodzeniowej na dalsz─ů wydajno┼Ť─ç:

  • Zwi─Ökszenie miotu z 11 do 16 prosi─ůt spowodowa┼éo obni┼╝enie masy urodzeniowej z 1,59 kg do 1,26 kg (┼Ťrednio), co odpowiada ┼Ťredniemu spadkowi o 35 g na ka┼╝de kolejne urodzone prosi─Ö
  • Odsetek lekkich prosi─ůt (<1 kg) wzr├│s┼é z 7% do 23% wszystkich urodzonych prosi─ůt;
  • 11% z tych ma┼éych prosi─ůt urodzi┼éo si─Ö martwe, a 17% zmar┼éo w ci─ůgu pierwszych 24 godzin (by┼éo to odpowiednio 4% i 3% w por├│wnaniu do prosi─ůt wa┼╝─ůcych ponad 1kg);
  • Je┼Ťli ma┼ée prosi─Öta prze┼╝yj─ů, ich wydajno┼Ť─ç podczas laktacji jest ni┼╝sza ni┼╝ u ci─Ö┼╝szych jednostek z miotu

Powodem mniejszej jednorodno┼Ťci jest wi─Öksza liczba prosi─ůt o masie urodzeniowej poni┼╝ej 850g, kt├│r─ů mo┼╝na uzna─ç za krytyczn─ů minimaln─ů wag─Ö prze┼╝ycia. Prosi─Öta o niskiej wadze urodzeniowej maj─ů mniejsze rezerwy energetyczne w postaci glikogenu, co prowadzi do zwi─Ökszonej wra┼╝liwo┼Ťci na zimno i mniejszej zdolno┼Ťci do osi─ůgania najlepszych sutk├│w. Tak wi─Öc pierwsze ssanie jest op├│┼║nione, a spo┼╝ycie siary jest ograniczone. Pogarsza to ich przysz┼é─ů ┼╝ywotno┼Ť─ç i potencja┼é wzrostu, nie nabieraj─ů wystarczaj─ůcej odporno┼Ťci biernej i nie s─ů w stanie uzupe┼éni─ç zapas├│w energii. Waga odsadzeniowa prosi─ůt jest silnie skorelowana z dalszymi wynikami wzrostu. W zwi─ůzku z tym powinni┼Ťmy d─ů┼╝y─ç do tego, aby otrzymywa─ç ci─Ö┼╝sze prosi─Öta, a miot by┼é bardziej jednorodny. Bezpo┼Ťrednio po oproszeniu, lekkim prosi─Ötom nale┼╝y pomaga─ç w pobieraniu siary. Szczeg├│ln─ů uwag─Ö trzeba po┼Ťwi─Öci─ç loszkom pierwiastkom, kt├│re zazwyczaj odsadzaj─ů l┼╝ejsze prosi─Öta ni┼╝ wielor├│dki.

Rycina 1. Zwi─Ökszenie masy urodzeniowej miotu z u┼╝yciem fitogenicznego dodatku paszowego.

Siara jako kluczowy czynnik przetrwania

Najwi─Öcej strat w produkcji prosi─ůt nast─Öpuje podczas proszenia lub pierwszych dni po nim. Siara jest tu kluczowym czynnikiem umo┼╝liwiaj─ůcym przetrwanie. Niedostateczne pobranie lub s┼éaba jako┼Ť─ç siary mocno przek┼éada si─Ö na ┼Ťmiertelno┼Ť─ç prosi─ůt. Aby utrzyma─ç nisk─ů ┼Ťmiertelno┼Ť─ç, m┼éode prosi─Ö potrzebuje oko┼éo 200-400g siary. Przez to, ┼╝e locha produkuje j─ů tylko przez pierwsze 24-48 godz., a ilo┼Ť─ç pozostaje ta sama niezale┼╝nie od wielko┼Ťci miotu, trzeba zadba─ç o odpowiednie pobranie paszy mniejszych prosi─ůt. Od┼╝ywianie przed i po urodzeniu prosi─ůt wp┼éywa na rozw├│j gruczo┼é├│w sutkowych i mechanizmy kontroluj─ůce sekrecj─Ö siary, a tak┼╝e jej kompozycje. Karmienie loch specjalnymi dodatkami, takimi jak olej lniany i witamina E, wykazuje pozytywny wp┼éyw na zawarto┼Ť─ç kwas├│w t┼éuszczowych i witamin w siarze. Na kompozycj─Ö siary pozytywnie wp┼éywaj─ů r├│wnie┼╝ unikalne kombinacje naturalnych dodatk├│w fitogenicznych, kt├│re maj─ů w┼éa┼Ťciwo┼Ťci przeciwutleniaj─ůce i przeciwzapalne, s─ů to np.: ro┼Ťlinne olejki eteryczne, zio┼éa i przyprawy.

Zarz─ůdzanie ┼╝ywieniem podczas poprzedniej ci─ů┼╝y oraz zachowane rezerwy organizmu wp┼éywaj─ů na parametry siary i wydajno┼Ť─ç mleczn─ů loch. Aczkolwiek wi─Öcej nie znaczy lepiej, przekarmienie macior doprowadzi do nadwagi, kt├│ra spowoduje ograniczenie dobrowolnego spo┼╝ycia paszy podczas laktacji i ni┼╝szej wydajno┼Ťci mlecznej.

Utrzymanie optymalnej kondycji zdrowotnej loch wydaj─Ö si─Ö by─ç jednym z najwi─Ökszych wyzwa┼ä jakie stawia produkcja trzody chlewnej. To ona wp┼éywa na wzrost produkcji mleka, a tym samym zwi─Ökszenie rozmiaru miotu, prze┼╝ywalno┼Ťci prosi─ůt i popraw─Ö ich zdrowia. Warto r├│wnie┼╝ doda─ç, ┼╝e zmniejszone pobieranie paszy przez macior─Ö mo┼╝e prowadzi─ç do zaburze┼ä funkcji i integralno┼Ťci jelit.

Odpowiednie pobieranie paszy przek┼éada si─Ö na lepsz─ů wydajno┼Ť─ç

Stosowanie fitogenicznych dodatk├│w paszowych u loch i prosi─ůt niesie za sob─ů rozmaite korzy┼Ťci. Badania wykazuj─ů, ┼╝e fitogeniki wspieraj─ů pobieranie paszy oraz sekrecj─Ö sok├│w trawiennych, ale r├│wnie┼╝ zwi─Ökszaj─ů wykorzystanie sk┼éadnik├│w od┼╝ywczych. Przek┼éada si─Ö to bezpo┼Ťrednio na podniesienie masy urodzeniowej miotu.

W Kostaryce w 2017 r. przeprowadzono pr├│b─Ö terenow─ů z wykorzystaniem fitogenicznego dodatku paszowego Fresta┬« F (Delacon, Austria). Okre┼Ťlono w niej wp┼éyw suplementacji Fresta┬« F podczas ca┼éego okresu ci─ů┼╝y i laktacji na wydajno┼Ť─ç reprodukcyjn─ů loch i ich potomstwa. Wzi─Öto 104 macior w ci─ů┼╝y i a 84 macior w okresie laktacji. Wybierano je na podstawie liczby miot├│w. W grupie kontrolnej lochy karmiono podstawow─ů diet─ů ci─ů┼╝ow─ů, a nast─Öpnie laktacyjn─ů. Grupa badawcza mia┼éa podstawow─ů diet─Ö rozszerzon─ů o Fresta┬« F. W obu do┼Ťwiadczeniach zastosowano tak─ů sam─ů liczb─Ö loszek pierwiastek i wielor├│dek.

Wyniki wykaza┼éy, ┼╝e badany fitogeniczny dodatek paszowy zwi─Öksza mas─Ö urodzeniow─ů miotu (Ryc.1), zwi─Öksza liczb─Ö wszystkich urodzonych prosi─ůt o 8,3% i ┼╝ywych urodze┼ä o 9%. Dodanie Fresta┬« F zmniejszy┼éo liczb─Ö martwo urodzonych prosi─ůt o 22%, zwi─Ökszaj─ůc przy tym cz─Östotliwo┼Ť─ç narodzin ┼Ťrednich i du┼╝ych miot├│w kosztem ma┼éych. Zwi─Ökszy┼éa si─Ö r├│wnie┼╝ masa urodzeniowa prosi─ůt u loszek pierwiastek o 4% oraz dzienny przyrost masy podczas laktacji. Lochy, kt├│re spo┼╝ywa┼éy dodatek fitogeniczny, traci┼éy mniej masy cia┼éa w okresie mi─Ödzy oproszeniem, a odsadzeniem. Liczba loch id─ůcych do uboju zmala┼éa o 38%, skr├│cono te┼╝ czas mi─Ödzy odsadzeniem a pierwszym dzia┼éaniem serwisowym o 6% oraz zwi─Ökszy┼é si─Ö odsetek udanych inseminacji o 2%. Ponadto w pr├│bie terenowej przeprowadzonej w Australii w 2015 r., wykazano wzrost ┼Ťredniego dziennego pobrania paszy u wszystkich loch niezale┼╝nie od liczby wyprosze┼ä (Ryc. 2). W tej pr├│bie bra┼éo udzia┼é 176 loch z miotami w grupie kontrolnej i 178 w grupie z dodatkiem Fresta┬« F. Wszystkie lochy dosta┼éy tak─ů sam─ů podstawow─ů diet─Ö laktacyjn─ů, grupa badawcza mia┼éa dodatkowe uzupe┼énienie diety o Fresta┬« F. Takie ┼╝ywienie trwa┼éo 110 dni od ci─ů┼╝y do odsadzenia. Co wi─Öcej, lochy karmione Fresta┬« F wykazywa┼éy mniejsz─ů ┼Ťredni─ů zmian─Ö w punktacji cia┼éa mi─Ödzy oproszeniem si─Ö, a odsadzeniem oraz wy┼╝szy odsetek skutecznych pokry─ç w por├│wnaniu z grup─ů kontroln─ů.

Rycina 2. ┼Ürednie dzienne pobranie paszy laktacyjnej w zale┼╝no┼Ťci od liczby miot├│w.

Podsumowanie

Jednym z wyzwa┼ä dzisiejszej produkcji prosi─ůt, z kt├│rym trzeba si─Ö zmierzy─ç, jest utrzymanie optymalnej kondycji zdrowotnej loch. Ma to bowiem bezpo┼Ťredni wp┼éyw na produkcj─Ö mleka, a dalej na rozmiar, zdrowie i zdolno┼Ť─ç do prze┼╝ycia prosi─ůt. D┼éugowieczno┼Ť─ç macior powinna by─ç celem samym w sobie, gdy┼╝ pozwala to wykorzysta─ç potencja┼é genetyczny i sta─ç si─Ö rentownym (w ok. 3. lub 4. cyklu). Fitogeniki, czyli naturalne dodatki paszowe pochodzenia ro┼Ťlinnego to niezwykle obiecuj─ůce produkty w kwestii dobrostanu i wydajno┼Ťci zwierz─ůt. Opr├│cz stymulacji sensorycznej, kt├│ra wspiera pobranie paszy, wiele bada┼ä wykaza┼éo dodatkowe korzy┼Ťci takie jak: poprawa strawno┼Ťci paszy, dzia┼éanie przeciwzapalne, przeciwutleniaj─ůce oraz bakteriob├│jcze. Wykorzystuj─ůc pot─Ög─Ö natury jeste┼Ťmy w stanie podnosi─ç wydajno┼Ť─ç produkcji i zyski w gospodarstwach trzody chlewnej.